ارزیابی گمرک چیست و چرا انجام می شود؟

ارزیابی گمرک چیست؟

ارزیابی گمرک به فرایندی گفته می‌شود که طی آن مأموران گمرکی اطلاعات و ویژگی‌های کالاهای ورودی یا خروجی را بررسی می‌کنند. هدف این بررسی، تطبیق اطلاعات اظهارشده با واقعیت کالاست تا محاسبه دقیق عوارض، کنترل محدودیت‌ها و اجرای قوانین گمرکی انجام گیرد.

در زمان انجام ارزیابی گمرک، تمامی اسناد مرتبط با کالا مانند فاکتورهای خرید، بارنامه، مجوزها و گواهی‌های مربوطه به دقت بررسی می‌شوند. کارشناسان گمرک این اطلاعات را با محتوای اظهارنامه گمرکی تطبیق می‌دهند تا اطمینان حاصل شود که اطلاعات ارائه‌شده دقیق و واقعی است. در صورت لزوم، ممکن است ظاهر بسته‌ها نیز مورد ارزیابی قرار گیرد.

در برخی موارد، به‌خصوص زمانی که کالای وارداتی از نظر نوع یا شرایط حساسیت بیشتری داشته باشد، ارزیابان اقدام به باز کردن بسته‌ها می‌کنند. این بررسی فیزیکی یکی از بخش‌های مکمل در ارزیابی گمرکی است و گاهی نمونه‌ای از کالا برای تأیید کیفیت یا انطباق با استانداردهای لازم، ارزیابی می‌شود.

ارزیاب گمرک کیست؟

در فرآیند ارزیابی گمرک، یکی از نقش‌های مهم بر عهده ارزیاب است؛ فردی که وظایف گوناگونی را در بررسی کالاهای وارداتی اجرا می‌کند. هدف اصلی از این اقدامات، ایجاد هماهنگی میان مشخصات ثبت‌شده در اسناد و محموله واقعی است. تطبیق تعداد، اندازه‌ها و نشانه‌های کالا با اطلاعات موجود در اظهارنامه بخشی از کار ارزیاب است و در صورت مشاهده مغایرت، ملزم به تهیه گزارش دقیق خواهد بود.

بازبینی محتویات بسته‌ها از دیگر مراحل مهم در ارزیابی گمرک است. ارزیاب با باز کردن بسته‌ها، کالا را با اسناد مطابقت می‌دهد و در شرایط مجاز، نمونه‌برداری انجام داده و نتایج را به مدارک اضافه می‌کند. همچنین بررسی صحت محاسبات مالی مرتبط با کالاها نیز از وظایف او در فرآیند ارزیابی گمرکی به شمار می‌رود.

یکی دیگر از جنبه‌های حساس در ارزیابی گمرک، کنترل رعایت کامل مقررات گمرکی است. ارزیاب باید نسبت به صحت اطلاعات مندرج در اظهارنامه اطمینان پیدا کند و در صورت مشاهده مغایرت میان کالای ارزیابی‌شده و اظهارشده، گزارش جامعی تهیه و به مسئول مافوق ارائه کند. در صورت برخورد با کالاهای غیرمجاز، تهیه صورت‌جلسه ضبط یا کشف قاچاق نیز از مراحل کاری او محسوب می‌شود.

در ادامه روند ارزیابی گمرک، ارزیاب اقدام به بازدید فیزیکی از کالاها می‌کند. این بازدید برای اطمینان از انطباق کالای واقعی با اسناد ارسالی انجام می‌شود. در موارد خاص، نمونه‌برداری از کالا نیز انجام می‌گیرد که به بررسی‌های دقیق‌تر و تخصصی‌تر کمک خواهد کرد.

پس از انجام بررسی‌های لازم، نوبت به تطبیق نهایی میان اظهارنامه و محموله واقعی می‌رسد. این مرحله نقطه‌ای کلیدی در ارزیابی گمرک است، چرا که کوچک‌ترین اختلاف می‌تواند منجر به تأخیر در ترخیص شود.

در صورت مشاهده هرگونه تخلف یا مغایرت، ارزیاب موظف است صورت‌جلسه تنظیم کرده و گزارش مربوط را برای مدیر یا رئیس گمرک ارسال کند. این گزارش مبنایی برای تصمیم‌گیری در مورد اعمال جریمه یا اقدامات قانونی خواهد بود و بخشی اساسی از فرآیند ارزیابی گمرک را تشکیل می‌دهد.

تصمیم گیری ارزیابان گمرک

پس از آشنایی با وظایف ارزیاب و اهمیت بررسی کالاها در گمرک، بهتر است به روش انجام ارزیابی گمرک پرداخته شود. این بخش از فرآیند نقش پررنگی در تعیین وضعیت ترخیص کالا از گمرک دارد و برای درک بهتر آن باید دلایل انجام این ارزیابی را بررسی کنیم. پیش‌تر هم اشاره شد که ارزیابی گمرک در فرآیند ترخیص جایگاه ویژه‌ای دارد.

برخی از کالاها، به دلیل حساسیت‌های خاص، مشمول ارزیابی گمرک می‌شوند. این کار معمولاً زمانی انجام می‌شود که احتمال مغایرت بین اطلاعات اظهارشده و خود کالا وجود داشته باشد. اگر مشخص شود کالای واردشده یا صادرشده با آنچه اظهار شده هم‌خوانی ندارد، ارزیاب به بررسی دقیق‌تر اقدام می‌کند تا مانع تخلف احتمالی شود.

در مسیر بررسی، ابتدا بازدید فیزیکی از کالا انجام می‌شود. در صورتی‌ که کالا در مسیر زرد یا قرمز قرار گرفته باشد، ارزیابان اقدام به مشاهده مستقیم محموله خواهند کرد. این مرحله اولین بخش رسمی از فرآیند ارزیابی گمرک محسوب می‌شود.

پس از بازدید، ممکن است نمونه‌برداری از کالا صورت گیرد. این اقدام برای کنترل کیفیت یا تطبیق با مشخصات درج‌شده در اظهارنامه انجام می‌شود. نمونه‌ها ممکن است برای بررسی بیشتر به آزمایشگاه ارسال شوند تا از صحت اطلاعات اطمینان حاصل شود.

در مرحله نهایی، اسناد موجود با خود کالا مقایسه می‌شود. این تطابق بین مدارک، مشخصات فنی و ظاهر کالا انجام شده و پس از تأیید، ارزیابی گمرک به پایان می‌رسد. اگر مغایرتی مشاهده نشود، مسیر تشریفات گمرکی ادامه می‌یابد و محموله ترخیص خواهد شد.

چرا ارزیابی گمرکی انجام می شود؟

هدف از اجرای ارزیابی گمرک، بررسی دقیق کالاهای وارداتی با هدف انطباق اطلاعات اسنادی و کالای واقعی است. این فرآیند در راستای اجرای درست قوانین و تکمیل مراحل تشریفات گمرکی در گمرکات کشور دنبال می‌شود و به بهبود شفافیت تجاری کمک می‌کند.

مهم‌ترین دلیل آغاز ارزیابی گمرک، مغایرت اطلاعات ثبت‌شده در سامانه EPL با کالای واقعی است. اگر محتوای اظهارنامه با کالا هم‌خوانی نداشته باشد، پرونده به مسیر قرمز انتقال پیدا می‌کند و ارزیابان وظیفه بررسی دقیق اسناد و کالا را بر عهده می‌گیرند.

در این مسیر، مولفه‌هایی مانند نوع کالا، وزن، ابعاد، بسته‌بندی و حتی کشور مبدأ مورد بررسی قرار می‌گیرد. این موارد به همراه کد تعرفه و مطابقت با قوانین موجود، جزو نکات کلیدی در فرآیند ارزیابی گمرکی به شمار می‌روند.

از دیگر دلایل انجام این بررسی‌ها، جلوگیری از ورود کالای قاچاق به کشور است. با توجه به حجم بالای تخلفات در این حوزه، ارزیابی گمرک به‌عنوان ابزاری برای شناسایی کالاهای مشکوک، نقش مؤثری در کنترل مرزهای اقتصادی ایفا می‌کند.

در کنار این عوامل، سابقه کاری واردکننده نیز بر نحوه بررسی کالا تأثیر دارد. اگر فرد یا شرکت دارای تخلفات قبلی باشد، احتمال انتخاب کالای آن‌ها برای ارزیابی گمرک افزایش می‌یابد تا از تکرار تخلف جلوگیری شود.

در ادامه، مطابقت اطلاعات مندرج در مدارک و اظهارنامه با کالای واقعی مورد توجه قرار می‌گیرد. اگر مغایرتی مشاهده شود، روند ارزیابی گمرکی وارد مرحله بررسی دقیق‌تر شده و ممکن است نمونه به آزمایشگاه‌های تخصصی ارسال شود.

کارشناسان ارزیابی گمرک باید تمام مشخصات کالا را به شکلی دقیق ثبت کنند. جزئیاتی مانند نوع کالا، برند، مدل، توان مصرفی، ظرفیت، کشور سازنده، وزن خالص و ناخالص، ابعاد بسته‌ها، تعداد در هر بسته و دیگر ویژگی‌های مرتبط باید در گزارش درج شود.

اهداف ارزیابی گمرگی

از مهم‌ترین اهدافی که در روند ارزیابی گمرک دنبال می‌شود، اطمینان از صحت اطلاعات ارائه‌شده توسط واردکننده است. کارشناسان تلاش می‌کنند از طریق بررسی دقیق اسناد و تطبیق آن با کالای واقعی، هرگونه تناقض یا مغایرت احتمالی را شناسایی کنند.

یکی دیگر از جنبه‌های کلیدی در ارزیابی گمرک، محاسبه دقیق ارزش کالا است. برآورد صحیح ارزش گمرکی کالا مبنای اصلی برای تعیین مالیات‌ها و عوارض وارداتی محسوب می‌شود. اگر ارزش‌گذاری به‌درستی انجام نشود، نه‌تنها تعهدات ارزی دچار اختلال می‌شود بلکه حقوق دولت نیز تضییع خواهد شد.

در بخش دیگری از ارزیابی گمرکی، بررسی کد تعرفه کالا اهمیت زیادی دارد. تطبیق دقیق کدهای تعرفه‌ای با نوع کالای واردشده، به شفافیت رویه‌های گمرکی کمک می‌کند و از اعمال اشتباهات احتمالی در فرآیند واردات جلوگیری می‌نماید.

همچنین ارزیابی گمرک امکان کنترل قوانین و مقررات مربوط به واردات را فراهم می‌سازد. این موضوع به‌ویژه در مورد کالاهایی که تحت محدودیت یا ممنوعیت وارداتی هستند اهمیت دارد، چرا که تخلف در این زمینه می‌تواند تبعات قانونی برای واردکننده ایجاد کند.

مواد و تبصره های موجود در ارزیابی گمرک

تبصره: به تشخیص گمرک یا تقاضای صاحب کالا، وارسی و ارزیابی کالا می تواند با حضور صاحب کالا یا نماینده قانونی وی انجام شود.

✔️ ماده 67

هر گاه در جریان ارزیابی گمرکی کالا اختلافاتی به زیان دولت مشاهده شود، ارزیابان موظفند مشروح اختلاف را در اظهارنامه نوشته و امضا نمایند و بلافاصله صورتمجلس تخلف حاکی از شرح اختلاف از طرف سرویس ارزیابی تنظیم و به اظهارنامه ضمیمه و برای تعیین جریمه به رییس گمرک ارائه می شود.

✔️ ماده 68

هرگاه در جریان ارزیابی اختلافاتی که مستلزم دریافت تفاوت حقوق ورودی و هزینه های انجام خدمات نباشد کشف شود و کالا دارای شرایط ورود یکسان باشد ( مانند اینکه نام یکی از دو نوع کالای مجاز که حقوق ورودی آنها یکسان است به جای نام دیگری در اظهار نامه نوشته شده باشد) .

در این صورت نیز مشاهدات مأموران باید در اظهار نامه قید و بدون تنظیم صورتمجلس تخلف با اطلاع رییس گمرک پس از اخذ جریمه موضوع ماده (110) قانون، اجازه اصلاح مورد اشتباه داده می شود.

✔️ ماده 69

اگر صاحب کالا مشخصات کالای خود را به زیان خود اظهار کرده باشد و مراتب بر اثر ارزیابی کشف شود ارزیابان موظفند مشاهدات خود را زیر اظهارنامه  بنویسند و آن را به متصدی سرویس ارزیابی مسترد دارند.

در چنین مواردی متصدی سرویس ارزیابی موظف است مراتب را به صاحب کالا اعلام کند و صاحب کالا می تواند در متن یا پشت همان اظهارنامه به استناد نوشته ارزیاب و تأیید متصدی یادشده تقاضای استرداد اضافه پرداختی را بکند و در این صورت رییس گمرک یا قائم مقام او پس از رسیدگی در زیر گزارش متصدی مذکور اجازه صدور حکم استرداد را خواهد داد.

1️⃣ تبصره 1	هر گاه صاحب کالا یا نماینده وی به سبب تسریع در کار خود مایل به درخواست استرداد نباشد باید انصراف خود را در متن یا پشت اظهارنامه نوشته و امضاء نماید و صاحب کالا یا نماینده او حق درخواست استرداد اضافه پرداختی را نخواهد داشت.
2️⃣ تبصره 2	چنانچه صاحب کالا قبل از ترخیص کالا تقاضایی مبنی بر استرداد اضافه پرداختی ارائه و ثبت نماید پس از بررسی گمرک و صحت تقاضای درخواست کننده به شرط اینکه مشمول تبصره (1) نباشد با صدور حکم نسبت به استرداد اقدام خواهد گردید. انجام تشریفات استرداد مانع از ترخیص کالا نخواهد بود.

✔️ ماده 70

رییس گمرک می تواند در هر مورد که مقتضی بداند کالایی را که ارزیابی آن انجام یافته است، بازدید نموده و آن کالا را شخصاً یا به وسیله هر مأمور دیگری از مأموران گمرک دوباره ارزیابی و معاینه نماید.

چند نکته مهم درباره ارزیابی گمرک که باید بدانید

• پیش از شروع ارزیابی گمرک، ارزیاب باید تمام اسناد پیوست‌شده به اظهارنامه را بررسی و با اطلاعات اظهارنامه تطبیق دهد.
• اطلاعات موجود در اسناد باید دقیقاً با مندرجات اظهارنامه مطابقت داشته باشد تا روند بررسی بدون اشکال پیش برود.
• در صورتی که پکینگ لیست به‌صورت تفکیکی ارائه شده باشد، ارزیاب می‌تواند تنها چند بسته را باز کند.
• اگر میزان اختلاف اطلاعات بیشتر از ۵ درصد باشد، بررسی کامل تمام بسته‌ها در ارزیابی گمرک الزامی است.
• در فرآیند ارزیابی گمرکی، کالاهایی که از نظر تعداد یا ارزش اهمیت بیشتری دارند در اولویت قرار می‌گیرند.
• ارزیاب باید هرگونه مغایرت میان کالای واقعی و اطلاعات اسنادی را شناسایی کرده و در گزارش خود درج کند.
• اگر امکان مشاهده کالای واقعی وجود نداشته باشد، صاحب کالا باید اطلاعاتی مانند عکس، کاتالوگ یا مشخصات بسته‌بندی را ارائه دهد.
• پس از دریافت اظهارنامه، ارزیاب موظف است نتیجه ارزیابی گمرک را در کمترین زمان ممکن همراه با جزئیات ثبت کند.

سوالات متداول

جمع بندی

ارزیابی گمرک یکی از مراحل کلیدی در فرآیند ترخیص کالا به شمار می‌رود. این ارزیابی با هدف تطبیق اطلاعات ثبت‌شده در اظهارنامه با کالای واقعی انجام می‌شود و نقشی اساسی در تعیین حقوق ورودی، شناسایی مغایرت‌ها و جلوگیری از تخلفات دارد. آشنایی با وظایف ارزیاب، قوانین مربوطه و روندهای اجرایی به فعالان تجاری کمک می‌کند تا با آگاهی بیشتر و سرعت بالاتری مراحل گمرکی را پشت‌سر بگذارند و تعهدات ارزی خود را به‌درستی ایفا کنند.

شرکت ایمن تجارت کارآمد با ارائه خدمات جامع از صفر تا صد واردات، از جمله ثبت سفارش تا ترخیص کالا، آماده است تا تمام مراحل واردات شما را با دقت و حرفه‌ای مدیریت کند. برای دریافت اطلاعات بیشتر و استعلام کالای مورد نظر خود، می‌توانید با کارشناسان ما تماس گرفته و از مشاوره رایگان بهره‌مند شوید.