کارنه تیر Tir carnet و کنوانسیون آ.ت.آ

کارنه تیر Tir carnet چیست؟

کارنه تیر که گاهی با عنوان TIR carnet نیز شناخته می‌شود، یک سند گمرکی معتبر برای ترانزیت و حمل و نقل بین المللی کالا است. این دفترچه در چارچوب کنوانسیون تیر صادر می‌گردد و کشور مبدأ مسئول صدور آن است. با استفاده از کارنه تیر، محموله‌های پلمپ‌شده می‌توانند بدون انجام تشریفات گمرکی در مرزهای متعدد، از چند کشور عبور کنند.

برای آشنایی بیشتر با کارنه تیر باید به واژه TIR اشاره کرد که مخفف اصطلاح فرانسوی Transports Internationaux Routiers به معنای حمل‌ ونقل بین‌ المللی جاده‌ای است. این کنوانسیون در سال ۱۹۷۵ با هدف تسهیل فرایند ترانزیت و جلوگیری از تأخیرهایی که بر اثر بازرسی‌های تکراری ایجاد می‌شد، شکل گرفت. در کشورهای عضو کنوانسیون، نهادی مسئول صدور و تضمین کارنه تیر تعیین می‌شود. در ایران اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی وظیفه صدور این سند را بر عهده دارد و نقش هماهنگ‌کننده این فرآیند را ایفا می‌کند.

کارنه تیر مخفف چیست؟

کارنه تیر مخفف عبارت “Transports Internationaux Routiers” به معنای «حمل و نقل بین‌ المللی جاده‌ای» در زبان فرانسوی است.

مشخصات سند کارنه تیر

کارنه تیر دفترچه‌ای با قالب مشخص و استاندارد است که اغلب متن اصلی آن به زبان فرانسوی نگارش شده است. البته در بسیاری از نسخه‌ها، برگه‌هایی به زبان کشور صادرکننده نیز در آن گنجانده شده تا اطلاعات به‌درستی درک شود.

نسخه‌های مختلف کارنه تیر بر اساس نوع محموله، نوع وسیله حمل‌ونقل و تعداد کشورهای عبوری، تفاوت‌هایی در ساختار دارند. این تفاوت‌ها نه‌ تنها در محتوا بلکه در تعداد برگه‌های هر دفترچه نیز قابل مشاهده است. با توجه به تعداد کشورهایی که بین مبدأ و مقصد قرار دارند، ممکن است یک کارنه تیر بین 6 تا 20 برگه داشته باشد. در حالت کلی برای هر کشور از جمله مبدأ، مقصد و تمامی کشورهایی که مسیر عبور را تشکیل می‌دهند، لازم است دو برگ در نظر گرفته شود.

کنوانسیون آ.ت.آ جهت رویه کارنه تیر

کنوانسیون آ.ت.آ (ATA) با هدف ساده‌سازی ورود موقت کالا به کشورهای عضو طراحی شده و در برخی جنبه‌ها با رویه کارنه تیر هم‌جهت است. با وجود تفاوت در اهداف، هر دو سازوکار امکان عبور کالا از مرزها را با کمترین میزان تشریفات گمرکی و بدون پرداخت عوارض فراهم می‌کنند. همان‌طور که کارنه تیر در حوزه ترانزیت بین‌المللی کاربرد دارد، کنوانسیون آ.ت.آ بیشتر بر ورود موقت تمرکز کرده، اما عملکرد هر دو از نظر اجرایی شباهت زیادی دارد.

شبکه تضمین بین‌المللی که در کنوانسیون آ.ت.آ استفاده می‌شود، از لحاظ ساختاری نزدیک به فرآیندهای کارنه تیر است. در مواردی که کالاها برای نمایشگاه‌ها، پروژه‌های تحقیقاتی یا فعالیت‌های حرفه‌ای وارد کشور می‌شوند، دفترچه آ.ت.آ به‌کار می‌رود؛ و چون نهادهای مسئول اجرای کارنه تیر اغلب همین ساختار را دارند، اجرای آ.ت.آ نیز با همان چارچوب مدیریت می‌شود.

نحوه دریافت مجوز کارنه تیر Tir carnet

اهداف سیستم کارنه تیر

سیستم کارنه تیر با هدف تسهیل در جابه‌جایی بین‌المللی کالا از طریق جاده‌ها و کاهش تشریفات مرزی راه‌اندازی شده است. این سیستم شرایطی فراهم می‌کند تا کالاها بدون نیاز به بازرسی در هر مرز، تنها با یک دفترچه از چندین کشور عبور کنند. استفاده از کارنه تیر سرعت حمل‌ونقل را افزایش داده و زمان توقف در گمرک‌ها را به حداقل می‌رساند.

از دیگر اهداف کارنه تیر می‌توان به کاهش هزینه‌های ناشی از بازرسی‌های مکرر، ساده‌ سازی رویه‌های گمرکی، تقویت امنیت حمل‌ و نقل بین کشورها و افزایش شفافیت در مسیرهای ترانزیتی اشاره کرد. همچنین این سیستم به دلیل بهره‌ گیری از یک شبکه تضمین بین‌المللی، ریسک قاچاق یا تخلف را کاهش می‌دهد و اعتماد میان گمرک‌های کشورهای مختلف را افزایش می‌دهد.

مزایای سیستم کارنه تیر

• ساده‌سازی رویه‌های گمرکی و تسهیل در فرآیند حمل‌ ونقل بین‌المللی کالا
• عبور استاندارد محموله‌ها بدون نیاز به انجام تشریفات گمرکی در هر کشور
• افزایش امنیت کالا و جلوگیری از سرقت یا آسیب ناشی از بازرسی‌های متعدد
• کاهش هزینه‌های اضافی مرتبط با گمرک
• تسریع در زمان رسیدن بار به مقصد نهایی
• جلوگیری از ایجاد ترافیک و ازدحام در مرزها و ایستگاه‌های بازرسی بین‌راهی

ارکان سیستم سند کارنه تیر

در ساختار کارنه تیر اجزای مشخصی تعریف شده‌اند که اجرای صحیح آن را تضمین می‌کنند. یکی از مهم‌ترین ارکان، بخش بار وسیله نقلیه است که باید به گونه‌ای طراحی شده باشد تا امکان دسترسی به محموله در مسیر وجود نداشته باشد. تنها در صورتی اجازه استفاده از کارنه تیر صادر می‌شود که وسیله نقلیه یا کانتینر آن بر اساس معیارهای تعیین‌شده در کنوانسیون، مورد تأیید گمرک قرار گرفته باشد. این شرایط، نقش مهمی در حفظ امنیت بار ایفا می‌کند.

برای جلوگیری از تضییع حقوق و عوارض گمرکی در کشورهای مختلف، یک سیستم ضمانت بین‌المللی در چارچوب کارنه تیر در نظر گرفته شده است. به این معنا که در صورت تخلف از مقررات گمرکی، مسئولیت جبران خسارت با نهادهای ضمانت‌کننده خواهد بود، نه با کشور مقصد یا گمرکات بین راه.

همچنین در کشورهای عضو کنوانسیون، کنترل‌های گمرکی در قالب یک چارچوب مشترک صورت می‌گیرد. این هماهنگی سبب شده فرآیندهای مرتبط با کارنه تیر در مسیر ترانزیت روان‌تر انجام شود و هماهنگی گمرکی بین کشورها افزایش یابد.

روش‌ های مدیریت کارنه تیر

مدیریت درست کارنه تیر نیازمند شناخت دقیق قواعد و رعایت نکات اجرایی است تا از بروز مشکلات احتمالی در مسیر ترانزیت جلوگیری شود. در ادامه چند مورد از اصول کلیدی در این زمینه بیان شده‌اند که رعایت آن‌ها باعث بهبود روند بهره‌برداری از این سیستم خواهد شد.

• افزون بر بندهای موجود در اظهاریه، امکان اعمال مقررات داخلی از سوی سازمان صادرکننده وجود دارد. این قوانین می‌توانند شرایط تازه‌ای را برای تعلیق مجوز ایجاد کنند.
• در صورت تعلیق دائمی، دارنده موظف است همه دفترچه‌های کارنه تیر را به نهاد صادرکننده بازگرداند. برای تعلیق موقت نیز چارچوب جداگانه‌ای در نظر گرفته شده که باید طبق آن عمل شود.
• طبق ماده ۳۸ کنوانسیون تیر، گمرک کشور طرف قرارداد این اختیار را دارد که فعالیت شخص دارنده TIR carnet را بنا بر تشخیص خود، به صورت موقت یا دائم تعلیق کند.

مدت اعتبار کارنه تیر چقدر است؟

مدت اعتبار کارنه تیر برای دفترچه‌های ۶ تا ۱۴ برگی، ۱۲۰ روز است. پیش از سال 97، مدت اعتبار این سند ۷۵ روز بود، اما از تاریخ ۱۹ تیر ۱۳۹۷ این تغییر اعمال شده است.

قوانین رویه کارنه تیر در حمل و نقل

پیش از اقدام برای دریافت کارنه تیر، آشنایی با مقررات مرتبط با آن اهمیت بالایی دارد. در این بخش به برخی از قواعد اصلی که در روند حمل‌ونقل با کارنه تیر باید در نظر گرفته شوند اشاره می‌کنیم.

• هر دفترچه کارنه تیر تنها برای یک محموله قابل استفاده است و امکان استفاده مجدد از آن برای محموله‌های دیگر وجود ندارد. این قانون برای جلوگیری از سوء‌استفاده و ردیابی دقیق کالاها تنظیم شده است.
• بر اساس ضوابط کارنه تیر، بارگیری کالا باید در کشور مبدأ انجام شود و تخلیه نیز تنها در کشور مقصد مجاز است؛ بارگیری مجدد یا اضافه کردن کالا در مسیر حمل، ممنوع اعلام شده است.
• خودرویی که وظیفه حمل بار را بر عهده دارد باید تأییدیه‌های مشخصی را از کنوانسیون تیر دریافت کرده باشد. این وسیله نقلیه باید از نظر امنیتی و فنی، مطابق استانداردهای اعلام‌شده برای کارنه تیر باشد.
• در زمان حمل کالا، سند کارنه تیر باید دارای اعتبار باشد. بدون تاریخ معتبر، اجازه عبور از مرزهای گمرکی ممکن نیست و ممکن است با ممانعت قانونی مواجه شود.
• اگر در جریان حمل‌ونقل، مدت اعتبار کارنه تیر به پایان برسد، همچنان اجازه استفاده از آن تا رسیدن به مقصد و در گمرک‌های بین راهی وجود دارد، به شرطی که مقصد نهایی در محدوده اعتبار باقی بماند.
• سندی که تحت عنوان کارنه تیر صادر می‌شود، تمام محموله موجود در یک وسیله نقلیه و خود وسیله را شامل می‌شود. این موضوع باعث کاهش نیاز به صدور مجزای اسناد برای هر بخش از بار می‌شود.
• در مواردی که مسیر حمل کالا از کشوری عبور کند که عضو کنوانسیون تیر نیست، استفاده از TIR carnet در آن کشور متوقف خواهد شد و فرآیند حمل باید با رویه‌های ملی همان کشور ادامه یابد.

میزان تضمین کارنه تیر Tir carnet

در هر کشور، نهادی که وظیفه صدور کارنه تیر را بر عهده دارد، مسئولیت تضمین این سند را نیز به عهده می‌گیرد. یعنی اگر در جریان حمل‌ و نقل، تخلفی از مقررات کنوانسیون صورت گیرد، این سازمان باید خسارات مربوطه را پرداخت کند. ضمانت مرتبط با کارنه تیر شامل جبران کامل حقوق و عوارض گمرکی و همین‌طور پرداخت هزینه‌های احتمالی ناشی از تأخیر در ترخیص از گمرک است. البته این نوع پوشش، تنها برای کشورهایی لحاظ شده که به کنوانسیون کارنه تیر پیوسته‌اند و اجرای قوانین آن را پذیرفته‌اند.

از نظر ظاهری و تعداد نسخه‌ها نیز تفاوت‌هایی وجود دارد. CMR در سه نسخه صادر می‌شود که به فرستنده، گیرنده و حمل‌ کننده اختصاص دارد، اما کارنه تیر تنها بین گمرک و شرکت حمل‌ و نقل در گردش است و برای دیگر طرف‌ها نسخه‌ای صادر نمی‌شود. از نظر ظاهری و تعداد نسخه‌ها نیز تفاوت‌هایی وجود دارد. CMR در سه نسخه صادر می‌شود که به فرستنده، گیرنده و حمل‌کننده اختصاص دارد، اما کارنه تیر تنها بین گمرک و شرکت حمل‌ونقل در گردش است و برای دیگر طرف‌ها نسخه‌ای صادر نمی‌شود.

کارنه دوپاساژ چیست؟

کارنه تیر انواع مختلفی دارد که یکی از آن‌ها «کارنه دو پاساژ» نام دارد. این نوع مجوز، با وجود شباهت در چارچوب کلی، کاربرد متفاوتی نسبت به نسخه تجاری دارد و به‌طور خاص برای خودروهای شخصی صادر می‌شود که قصد تردد بین چند کشور را دارند.

بر خلاف کارنه تیر که برای جابه‌جایی بین‌ المللی محموله‌های تجاری استفاده می‌شود، کارنه دو پاساژ به مالکان وسایل نقلیه شخصی اجازه می‌دهد از مرز کشورها عبور کنند، بدون اینکه مراحل وقت‌ گیر گمرکی مانند ارائه اظهارنامه یا پرداخت‌های متعدد را پشت سر بگذارند. استفاده از کارنه تیر، چه در قالب حمل کالا و چه برای خودروهای شخصی، باعث تسهیل در عبور مرزی می‌شود و شرایطی فراهم می‌کند تا بدون معطلی‌های مرسوم، وسیله نقلیه از مسیر بین‌المللی عبور کند.

فرم کارنه تیر را چگونه پر کنیم؟

فرم کارنه تیر دارای بخش‌های مختلفی از جمله جلد، مانیفست، برگه‌های سفید و سبز، گزارش تأییدشده و ته‌چک است. هنگام پر کردن این فرم، باید اطلاعات مربوط به هر وسیله نقلیه به طور جداگانه و همراه با شماره ثبت آن نوشته شود. همچنین، تاریخ‌ها باید با فرمت صحیح روز/ماه/سال درج شوند. اگر نیاز به اصلاح اطلاعات در فرم کارنه تیر پیش آمد، نباید آن را پاک یا بازنویسی کرد؛ بلکه باید مورد اشتباه با علامت ضربدر مشخص شود و سپس اصلاحیه توسط گمرک تأیید گردد. در نهایت، ادارات گمرکی موظف‌اند نام و محل خود را به طور واضح در فرم وارد کنند.

سوالات متداول فرم کارنه تیر

جمع بندی

در این مطلب با مفهوم کارنه تیر و نقش آن در تسهیل ترانزیت بین‌المللی آشنا شدیم. ساختار فرم، نحوه تکمیل فرم و تفاوت آن با CMR بررسی شد. همچنین مزایا، قوانین مرتبط و پاسخ به پرسش‌های رایج درباره کارنه تیر ارائه گردید تا دید جامع‌تری نسبت به کاربرد این سند در حمل‌ونقل جاده‌ای بین‌المللی حاصل شود.

شرکت ایمن تجارت کارآمد با ارائه خدمات جامع از صفر تا صد واردات، از جمله ثبت سفارش تا ترخیص کالا، آماده است تا تمام مراحل واردات شما را با دقت و حرفه‌ای مدیریت کند. برای دریافت اطلاعات بیشتر و استعلام کالای مورد نظر خود، می‌توانید با کارشناسان ما تماس گرفته و از مشاوره رایگان بهره‌مند شوید.