در تمامی کشورها نظام گمرکی در چارچوب برنامه های کلان اقتصادی آن کشور عمل می کند.در اکثر کشورها گمرک تحت پوشش وزارت دارایی یا وزارت اقتصادی است.

تاریخچه گمرک

گمرک سازمانی است مالی و اقتصادی که از دیر زمان در کشورها وجود داشته و در هر زمان بنا به مقتضیات زمان و خواست حکومت ها شکل و سازمانی خاص به خود گرفته است تا به صورت فعلی درآمده است .

گمرک سابقه ای به قدمت تاریخ دارد.در زمان اشکانیان گمرک به صورت اداره ای منظم کلیه اجناس وارده و صادره را ثبت می کرده و نکته جالب این است که حقوق گمرکی و عوارض گمرکی فقط از کالاهای وارده اخذ می شده است.

در ایران از قدیم الایام تشکیلات گمرکی وجود داشته از زمان ساسانیان ( حقوق گمرکی یک دهم ارزش کالا دریافت می شده است) صفویه ( عوارض گمرکی کالاها با توجه به بهای آن تعیین می شد) و دوره زندیه و قاجار .

تعریف گمرک CUSTOMS

گمرک سازمانی است دولتی که مسئول اجرای قوانین گمرکی و وصول حقوق گمرکی و عوارض گمرکی و صدوری و همچنین واردات، ترانزیت، صادرات کالا می باشد.

اجرای قانون امور گمرکی و سایر قوانین و مقرراتی که به عهده ی آن محول می شود و وصول درآمد برای دولت.

اهداف گمرک ایران

در واقع گمرک به عنوان مرزبان اقتصادی نظارت به اجرای صحیح و دقیق قوانین و مقررات دارد.

 کنترل اجرای قوانین و مقررات در زمینه سیاست بازرگانی کشور قسمتی از اهداف گمرک است.

گمرک از طریق حقوق گمرکی،سود بازرگانی،عوارض گمرکی،از طرف وزارت امور اقتصادی و دارایی درآمد برای دولت ایجاد می کند که همه ی این هزینه ها تخت عنوان مالیات بر تجارت خارجی نامیده می شود.

ساختار سازمانی گمرک

گمرك اولأ سازماني دولتي است، ثانيأ اين سازمان تنها مسؤول و كارگزار اجراي قانون گمرك است، ثالثأ انجام تشريفات وتسهيل و تسريع انجام واردات ،‌ صادرات و ترانزيت برعهده اين سازمان مي باشد.

رئیس کل گمرک:سمت معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی را داردو بالاترین مقام گمرک است.

ستاد مرکزی گمرک: بر مناطق دهگانه و گمرکات اجرایی در تهران(گمرکات مهرآباد، شهریار، غرب، جنوب تهذان، امانات پستی) سرپرستی دارد

معاونت امور گمرکی:دربرگیرنده دفتر واردات، دفتر صادرات، دفتر تعیین ارزش، دفتر تعیین تعرفه است.

معاونت حقوقی گمرک:دربرگیرنده اداره کل نظارت بر ترانزیت،اداره کل بازبینی،دفتر حقوقی و قضایی است.

معاونت اداری و مالی:شامل ادارات کل خدمات و تدارکات، امور اداری، امور مالی، تشکیلات و بودجه است.

وظایف گمرک

  1. اخذ حقوق گمرکی ، سود بازرگانی، هزینه های گمرکی، عوارض گمرکی و واریز به حساب سازمان های زیربط
  2. انجام تشریفات گمرکی واردات موقت، صادرات موقت، کابوتاژ، ترانزیت داخلی، ترانزیت خارجی . انتقالی  و صدور مجوز واردات و صادرات و ترخیص کالا
  3. رسیدگی به تخلفات گمرکی
  4. فروش کالاهای متروکه
  5. انبار و نگهداری کالا
  6. تعیین ارزش و تعرفه کالا
  7. صدور پروانه ترانزیت و کنترل بر ترانزیت
  8. نظارت بر کابوتاژ
  9. جمع آوری و پردازش و انتشار آمار بازرگانی خارجی
  10. بازبینی اظهارنامه های وارداتی و صادراتی و اسناد ترخیص کالا
  11. اجرای قوانین مرتبط با بازارچه های مرزی، مرزنشینان، و پیله وران
  12. اعمال مقررات گمرکی درباره معافیت ها و ممنوعیت ها
  13. صدور پروانه حق العملکاری و نظارت بر آن

10.مبارزه با قاچاق و تخلفات گمرکی

نقش گمرک

گمرک به عنوان مرزبان اقتصادی کشور نقش مهمی در وصول درآمدهای دولت دارد.

  • الزامات قانونی در ورود و صدور کالا توسط وارد کننده یا صادرکننده رعایت بشود
  • محدودیت ها و ممنوعیت ها وضع شده مراعات بشود
  • معافیت ها و تخفیف های در صورت تطبیق مشخصات کالا به وارد کننده و صادر کننده داده بشود
  • حقوق گمرکی و عوارض گمرکی وضع شده را وصول نماید.
  • جمعآوري و پردازش و انتشار آمار بازرگاني خارجي (واردات، صادرات)‏
  • ‏رسيدگي و حل اختلافات ناشي از اجراي قانون و مقررات گمركي فيمابين گمرك و صاحب كالا.‏
  • بازرسي از گمركات و نظارت بر عملكرد آنها

آرم گمرك جمهوري اسلامي ايران

  • آرم گمرك جمهوري اسلامي ايران نمادي از واژه گمرك و در بردارنده مفاهيمي به شرح زير است:‏

 ‏1-‏   درآرم فوق به مفهوم واژه به اعتبار دروازه و دروازبان اقتصادي كشور توجه شده.‏

‏2‏-  ‏نو‏ار سبز به مفهوم ورود و صدور آزاد كالا است.‏

‏3-  نوار قرمز به مفهوم ورود و صدور ممنوع و كنترل شده كالاست.‏

‏4-  نوار سبز و قرمز با فضاي سفيد بين آنها نشانگر پرچم جمهوري اسلامي ايران است.‏

‏5-  دو نوار سياه در دوزاويه آرم، چهارچوب دروازه و بيانگر كنترل ي و اعمال قانون است.‏

‏6- خطوط تشكيل دهنده آرم نمادي از حروف مقطع واژهميباشد.‏

ارتباط گمرک با سایر سازمان ها

گمرک برای اجرای وظایف و تشریفات گمرکی با وزارتخانه ها و موسسات مختلفی ارتباط دارد.

مجلس شورای اسلامی:حقوق گمرکی و سود بازرگانی آن را تعیین می کند و اصلاحات آن را کمیته دائمی مقررات صادرات و واردات اعلام می کند.سود بازرگانی را هیئت وزیران تصویب می کند

وزارت اقتصاد:اجازه ورود و صدور کالا پس از انجام تشریفات گمرکی به عهده ی گمرک است .برای صدور موقت کالا و انجام تعمیرات وزارت اقتصاد گواهی می دهد.

وزارت بازرگانی:مسئول حسن اجرای قوانین صادرات وواردات وزارت بازرگانی است و تشریفات گمرکی طبق بخشنامه های وزارت بازرگانی جلو می رود.

بانک مرکزی:بخش عمده ای از سیاستهای خارجی با بانک مرکزی است.

سازمان استاندارد:گواهی استاندارد صادر می کند

سازمان بازرسی: برگ بازرسی

سازمان بهداشت: مجوز بهداشت

و...

ابعاد اقتصادی گمرک

جنبه اقتصادی گمرک همان اجرای سیاست بازرگانی کشور است .کلیه فعالیت ها از جمله مالیات بر واردات و صادرات علاوه بر اینکه منبع درآمد برای دولت است دارای سه اثر عمده و اساسی اقتصادی است اثر تخصیصی(مالیات سرکت ها)، اثر توزیعی(مالیات بر درآمد)، اثر حمایتی(مالیات بر واردات و صادرات).

ابزارهای گمرک برای اجرای سیاست های دولت

موانع تعرفه ای و موانع غیر تعرفه ای

موانع تعرفه ای مبالغی است که دولت به عنوان مالیات غیر مستقیم از کالاهایی که به کشور وارد یا از آن خارج می شود اخذ می گردد.موانع تعرفه ای شامل حقوق گمرکی، عوارض گمرکی، سود بازرگانی، هزینه ها است.

حقوق گمرکی

حقوق ورودی در جدول تعرفه گمرکی تنظیم شده است و به میزان 4% ارزش گمرکی کالا است.

سود بازرگانی

دولت با توجه به شرایط اقتصادی، میزان تولید و عرضه و تقاضای کشور به صورت سالیانه می تواند مبلغ سود بازرگانی را تغییر دهد.

هزینه های گمرکی

تخلیه و باربری و بارگیری،انبارداری،آزمایش و تعرفه بندی،بدرقه کال�� و خدمات

منبع:جزوه چاپی،کتاب امور گمرکی و فرایند ترخیص کالا،دو فایل پاورپوینت شهرک جهانی گمرک